Bernard Kamplemacher

Bernard Kampelmacher (1889-1942)

Bernard (Berisz) Kampelmacher urodził się w 1889 roku w Stanisławowie (dzisiaj Ukraina). Podczas pierwszej wojny światowej walczył w armii austriackiej, gdzie dosłużył się stopnia oficera. Po wojnie został nauczycielem i pracował najpierw w Szkole Powszechnej Sochaczewie. Następnie przeniesiono go do Grodziska Mazowieckiego, gdzie od 1928 r. sprawował funkcję dyrektora państwowej Szkoły Powszechnej nr 4. W Grodzisku, tak jak wcześniej w Sochaczewie, był aktywnym działaczem społecznym i animatorem życia kulturalnego. Doprowadził między innymi do powstania nowego budynku szkolnego przy ul. Wólczyńskiej, tam gdzie do niedawna działały warsztaty „samochodówki”, a dziś stoi sklep. Założył również dziecięcy klub sportowy i orkiestrę. Uczył żydowskie dzieci polskiego, zabierał je do Żelazowej Woli, gdzie opowiadał o Chopinie. Był również prezesem Żydowskiego Koła Polskiego Czerwonego Krzyża.

Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Kampelmacher został członkiem Rady Żydowskiej. W jej skład weszli również: Lejba Alefrant, Mendel Goldfarb, Chaim Jakubowicz, Fiszel Płachta, Wolf Szerpski, Abram Szulmanstal oraz Icek Zyman. Kampelmacher był również przewodniczącym Delegatury Żydowskiej Samopomocy Społecznej. Po wysiedleniu grodziskich Żydów do getta warszawskiego w 1941 r. objął funkcję przewodniczącego ziomkostwa miasta Grodziska. Emanuel Ringelblum zaproponował mu napisanie monografii Grodziska. Pracował do stycznia 1942 r. gdy zmarł na tyfus. Swoje teksty podpisywał jako „Kampel”.
Tak pisał o nim Emanuel Ringelblum:
Wielu bardzo cennych współpracowników umarło na tyfus. Jednym z nich był Kampelmacher, kierownik polskiej szkoły dla dzieci żydowskich w Grodzisku. Towarzysz Kampelmacher był w Grodzisku jednym z najaktywniejszych działaczy społecznych. W Warszawie nie znalazł sobie żadnej pracy. Dopiero w Oneg Szabat znalazł dla siebie odpowiednie pole do działania. Zamierzał napisać wielką monografię o przeżyciach Żydów w Grodzisku. Zaczął od opisywania sytuacji przed wojną. Pierwsze rozdziały napisane były bardzo żywo i interesująco. Za każdym razem, gdy mnie spotykał, Kampelmacher wyrażał wdzięczność za przywilej współpracy z Oneg Szabat. Teraz ma cel w życiu. Pragnie całkowicie poświęcić się tej zbożnej pracy. Ubolewa tylko, że stracił tyle czasu i nie wiedział, że taka praca jest wykonywana. W czasie realizacji swych planów Kampelmacher zachorował na tyfus, którym zaraził się, będąc delegatem swego ziomkostwa i już więcej nie wstał z łóżka.
Archiwum Ringelbluma, Pisma Emanuela Ringelbluma z getta, tom 29, opr. Joanna Nalewajko-Kulikov, ŻIH, Warszawa 2018, s. 501.

Dziś kilkanaście szkiców dotyczących historii Żydów w Grodzisku jakie stworzył w getcie warszawskim jest nieocenionym źródłem wiedzy i jedynym tak obszernym dokumentem przedwojennego życia społeczności żydowskiej. Niestety monografii nie skończył pisać.